Karnawał w Rio de Janeiro: jak zatańczyć sambę na Sambodromie?

karnawał w rio de janeiro

Karnawał w Rio de Janeiro – jeśli nudzą cię wszystkie imprezy tego świata i szukasz większych wrażeń, koniecznie musisz kontynuować czytanie tego tekstu. W lutym 2018 roku wzięłam udział w paradzie na Sambodromie, opowiem Ci jak wygląda Rio de Janeiro w czasie karnawału, jak to jest tańczyć na platformie, ile to kosztuje i czy warto wydawać tyle kasy.

Mój drugi raz w Brazylii

Kiedy w 2014 roku wyjeżdżałam z Brazylii, kierując się na południe – w stronę Buenos Aires – wszyscy pukali się w głowę. Jak mogę ewakuować się tuż przed największą imprezą świata? Prawda była taka, że miałam dosyć imprez, ponadto bałam się rosnących na czas karnawału cen. W końcu byłam na budżetowej podróży backpackerskiej. Ponadto ci, którzy pukali się w głowę, mówili mi też, że przecież raz w życiu zdarza się taka okazja, żeby zobaczyć brazylijski karnawał. A ja wyjeżdżam.

Kto by wtedy przypuszczał, że w 2018 roku pojadę do Brazylii tylko i wyłącznie na karnawał. W dodatku będę mówić płynnie po portugalsku, tańczyć sambę i mieć kasę na całą tę imprezę.

Karnawał w Rio de Janeiro

Od 1984 roku możemy kupować bilety na Sambodrom (który właśnie w tym roku został ukończony przez Oscara Niemeyera), żeby zobaczyć 13 szkół samby z Grupo Especial (parady sobotnie i niedzielne) oraz tyle samo szkół z Grupy Serii A (parady piątkowe i sobotnie).

karnawał w rio de janeiro

Samych szkół samby jest więcej, bo około 70. Te, które nie dostały się do Serii A, organizują swoje imprezy poza Sambodromem – na ulicy Estrada Intendente Magalhães.

Szkoły samby to zwykle nieformalne grupy tancerzy, niech Cię nie zmyli nazwa. Nie jest to instytucja, do której można się zapisać, chodzić na zajęcia i uczyć się samby.

Ale na pewno można do nich napisać, jeśli ma się ochotę wystąpić na paradzie. Pieniądze gringos są mile widziane i zupełnie nie będzie im przeszkadzała Twoja wychłodzona grudniowym zimnem jasna skóra i zbyt małe pośladki.

karnawał w rio de janeiro

Karnawał 2018

Karnawał w 2018 roku odbył się pod szyldem buntu, złości i zniecierpliwienia, które wylały się na Sambodrom w postaci teatralnego protestu przeciwko władzy, korupcji i przestępczości.

Nie wygrały skąpe bikini i obfite dekoracje. Wygrała szkoła Beija Flor ze swoimi instalacjami wielkiego szczura, symbolizującego chciwość władz, przedstawieniem biedy, przemocy i bezsilności. Szkoły, które zajmowały kolejne miejsca na sambowym podium, również odnosiły się do obecnej sytuacji Brazylii. Estação Primeira de Mangueira, jedna z najpopularniejszych szkół samby (zwyciężczyni pierwszego konkursu szkół samby w 1932 roku) śpiewała:

Com Dinheiro Ou Sem Dinheiro, Eu Brinco
Mając pieniądze i bez pieniędzy, bawię się!

nawiązując do skromniejszych środków na organizację karnawału, które zafundował konserwatywny prezydent Rio de Janeiro, obcinając dotacje z miasta.

karnawał w rio de janeiro

Zatem, czy warto dodać trochę swoich pieniędzy do budżetu brazylijskiej szkoły samby i uczestniczyć w paradzie? Na te pytania odpowiem za chwilę.

Sambodrom i jego części składowe

Najpierw postarajmy się zrozumieć, jak wygląda maszyneria, która w postaci tancerzy i kolorowych wozów paraduje na Sambodromie. Przyda nam się to, żeby móc wybrać swoje własne miejsce – w zależności od naszego portfela i ambicji.

Kiedy speaker krzyknie: “Atenção, Sapucaí!” (“Uwaga, Sapucai!” – pełna nazwa Sambodromu to Sambadrome Marquês de Sapucaí) i przy wystrzale fajerwerków zapowie szkołę samby, która ma swoją kolej na pokaz, jako pierwsza rusza grupa Comissão de frente.

Comissão de frente

Składa się z około dziesięciu do piętnastu osób, których choreografia ma wprowadzić enredo.

Enredo

Enredo to utwór muzyczny, przy dźwiękach którego paraduje szkoła samby. Piosenka prezentowana jest w grudniu, wtedy też wychodzi cała płyta z kompletnymi sambami enredo, które zostaną zagrane podczas parady. Wszyscy tancerze szkoły samby muszą znać go na pamięć i śpiewać głośno (albo przynajmniej tak poruszać ustami, jakby wyglądali, że znają). Jedno przejście szkoły przez 700-metrowy Sambodrom trwa około 80 minut, więc można policzyć sobie, ile razy zostanie odśpiewane enredo, zakładając, że przeciętna piosenka trwa 3 minuty.karnawał w rio de janeiro

karnawał w rio de janeiro

Tekst oraz rytm enredo jest oceniany przez jury, więc warto się go nauczyć, żeby nie psuć szkole samby punktacji.

Ja sama paradowałam ze szkołą samby z Serii A (czyli tą gorszą): Unidos de Bangu. W tym roku ich motywem przewodnim było dziedzictwo niewolników przybyłych z Afryki do Brazylii. O tym opowiadał tekst enredo, który pełen był metafor i zwrotów zaczerpniętych z afrykańskich legend.

A lua linda de África
vai refletir, na tua pele (negra)
somos herdeiros do alafin de Oyó
Piękny księżyc Afryki
Odbije się na twojej (czarnej) skórze
Jesteśmy spadkobiercami władcy królestwa Oyo

karnawał w rio de janeiro

Mestre-sala i porta-bandeira

To para, która musi z wdziękiem przedstawić flagę szkoły samby. Ich kostiumy przypominają te typowe dla XVIII wieku z przesadną ilością kolorów i ozdób. W pewnym momencie podczas parady zatrzymują się przed ławą jurorów, aby zaprezentować swój taniec, w którym są oceniani. Co ciekawe, nie mogą odwrócić się do siebie plecami w tym samym momencie.

karnawał w rio de janeiro karnawał w rio de janeiro karnawał w rio de janeiro

Ala das baianas

Jest uważana za jedną z najważniejszych elementów szkoły samby. Składa się z najlepiej ubranych pań, których stroje odnoszą się do starożytnych “ciotek” z wczesnych grup samby z początku XX wieku w Rio de Janeiro, które gościły w swoich domach sambistów w czasie, gdy rytm ten był marginalizowany.

Galeria da Velha-guarda

To grupa starszych sambistów, często założycieli szkół, którzy zajmują honorowe stanowiska w paradzie.

Carro alegórico

karnawał w rio de janeiro

Są to samochody z platformami, bogato zdobione i z tancerzami na pokładzie. Auta nawiązują do motywu z enredo i to one sprawiają, że cała parada ma teatralny charakter, przy czym bardzo efektowny.

Gringos tacy jak my mogą wykupić sobie miejsce na samochodzie. Nie będzie to miejsce na podwyższeniu lub na przodzie auta, na których zwykle stoją pięknie przebrani “tancerze”. Piszę “tancerze” w cudzysłowie, ponieważ miałam wrażenie, że ich zadaniem jest raczej dobrze wyglądać, niż tańczyć.

Na takim samochodzie miałam okazję wystąpić i mimo, że mój strój nie był zbyt seksowny, to wspominam to jako niesamowite uczucie. I nie tylko z powodu caipirinhy, którą wypiłam przed wdrapaniem się na platformę! Nigdy nie występowałam w teatrze, więc nie miałam okazji poczuć, jak to jest, kiedy patrzy na ciebie tysiące osób. Nigdy nie byłam sławna, więc nie miałam okazji machać i przesyłać całuski tysiącom osób.

karnawał w rio de janeiro

Enredo Unidos de Bangu opowiadało o tym, jak afrykańscy niewolnicy byli transportowani statkami przez ocean. Dlatego pierwsze carro alegórico przedstawiało lwa, który miał symbolizować siłę, jaką musieli mieć niewolnicy, aby przetrwać taką podróż. Drugie carro alegórico było alegorią oceanu (stąd nasze niebieskie stroje), natomiast trzecie auto przedstawiało Calungę (nazwa przypisywana potomkom zbiegłych niewolników uwolnionych z kopalni złota w centralnej Brazylii).

Szkoła samby może mieć więcej carros alegóricos – w zasadzie tyle, na ile ją stać i tyle, żeby zdążyła przejechać przez Avenidę w czasie nie mniejszym i nie większym niż określony w regulaminie.

karnawał w rio de janeiro

Bateria

Czyli orkiestra, której gra również jest surowo oceniana przez jury.

Rainha de bateria lub madrinha de bateria

Na czele orkiestry idzie rainha de bateria (lub madrinha de bateria), czyli królowa orkiestry. Pozycje tej tancerki zwykle zajmuje jakaś gwiazda. I tak, można wykupić to miejsce (o ile jest się gwiazdą i ma dużo pieniędzy).

Na czele orkiestry Unidos de Bangu paradowała znana piosenkarka, Lexa (to znaczy taka średnio znana, ponieważ pamiętajmy, że była to jedna z gorszych szkół samby).

Musa

Jeśli oglądamy jakieś zdjęcia lub wideo z parad w Rio de Janeiro, to najbardziej w oczy rzucają nam się sylwetki pięknie (i skąpo!) ubranych dziewczyn perfekcyjnie tańczących sambę. Jak się zaraz okaże, to nie one są najlepszymi tancerkami podczas parady, jednak to one najbardziej przyciągają wzrok publiczności i kamer największej stacji telewizyjnej Globo. Szkoła samby może mieć kilka mus, które paradują pomiędzy autami.

Żeby zostać musą, również można dogadać się (czyt. zapłacić) ze szkołą samby.

Wiele Polek występowało podczas karnawału na pozycji musy. Z tych, które są mi znane osobiście, była to Kasia Stocka, Klaudia Łucyk i Kasia Wronka.

Ala de passistas

To grupa najlepszych tancerzy ze szkoły samby. Dlatego zawsze żartowaliśmy, że gdyby ktoś pytał, gdzie tańczymy podczas karnawału, musimy odpowiadać, że w Ali de passistas – co by znaczyło, że jesteśmy super tancerkami (co nie jest oczywiście prawdą…).

karnawał w rio de janeiro

W Ali de passistas szkoły samby Estação Primeira de Mangueira tańczył również Anderson Dionisio, z którym miałam okazję nagrać wywiad (można go zobaczyć tutaj: Czy każdy Brazylijczyk tańczy sambę). Anderson był kilka razy w Warszawie i brałam udział w jego warsztatach samby. Szczerze przyznam, że dzięki niemu zainspirowałam się do wzięcia udziału w paradzie, dlatego tym milej było mi go spotkać w Rio de Janeiro.

P.S nie była to decyzja z podtekstem romantycznym. Po prostu to podczas warsztatów Andersona dotarło do mnie, jak bardzo taniec może dodać nam pewności siebie. A zwłaszcza samba, która jest tańcem wdzięcznym, ponieważ uczy nas trzymania pionu, a jednocześnie tak sprośnym i zalotnym (więcej o tym, jak nauczyć się tańczyć sambę, można przeczytać tutaj).

Ala

Grupa osób w takich samych kostiumach, która maszeruje (dosłownie maszeruje, ponieważ tutaj nie jest wymagana umiejętność wykonywania kroku podstawowego samby) pomiędzy carros alegóricos. Kostiumy zwykle są bardzo zabudowane i baśniowe. Po obejrzeniu kilku parad, i wystąpieniu w jednej z nich, stwierdzam, że najbardziej popularne są kostiumy: pszczółek, chrabąszczy i rybek. Tak, jak wspomniałam, nie trzeba tańczyć samby, ale należy głośno śpiewać.

Jakie opcje mamy do wyboru?

Nie oszukujmy się, trudno będzie nam dostać miejsce w Ali de passistas. Prawdopodobnie nie zostaniemy królową. Do wyboru pozostaje nam ala lub miejsce na platformie.

karnawał w rio de janeiro

Koszt takiego występu to od 800 zł w górę (w tym jest wliczona cena stroju).

Pamiętajmy jednak, że to Brazylia, nie Norwegia i nie wszystko odbywa się na z góry ustalonych zasadach. Stroje również nie muszą być dziełami haute couture, a przypominać straganową chińszczyznę, która rozpada się po pierwszym użyciu.

Bilety na Sambodrom, czyli jak oglądać paradę?

Jeśli nie mamy parcia na scenę, możemy po prostu oglądać paradę. Tańsze bilety będą na piątkową i sobotnią paradę, czyli występy szkół samby z Grupy A, droższe na niedzielę i poniedziałek, czyli występy Grupo Especial. Dla gringos droga do zdobycia biletów jest utrudniona, ponieważ tylko Brazylijczycy mogą kupić bilety, okazując specjalny numer, który jest odpowiednikiem naszego numeru PESEL. Reszta biletów leży w rękach agencji turystycznych oraz hoteli, co jest równoznaczne z tym, że są droższe. Można również kupić bilety u koników tuż po rozpoczęciu parady.

karnawał w rio de janeiro

Fajnym rozwiązaniem jest uczestniczenie w paradzie podsumowującej karnawał, czyli Desfile Das Campeãs. Jest to występ sześciu szkół samby, które zajęły najwyższe miejsca w podsumowaniu. Jednego wieczoru możemy oglądać wszystkie najlepsze szkoły samby, jedna po drugiej. Jedyny fun, który został nam zabrany, to emocje towarzyszące konkursowi oraz duch współzawodnictwa – podczas Desfile Das Campeãs znamy już zwycięzcę.

Na tej paradzie miałam okazję być i przyznam, że był to świetny wybór. Za miejsce w sektorze 8 – czyli taki nie najgorszy, ale też nie taki najlepszy – zapłaciłam 250 zł. Bilet załatwiła mi koleżanka, więc nie mogę wypowiedzieć się na temat tego, czy była to oficjalna cena.

Sambodrom Sambodromem, ale prawdziwa impreza odbywa się na ulicy

“Pamiętaj, karnawał rządzi się swoimi prawami. Niektórzy rozstają się ze swoją dziewczyną na czas karnawału. Ci, którzy poznali kogoś w grudniu, odwlekają decyzję z wejściem w związek na >>po karnawale<<. Nie bez powodu Walentynki w Brazylii nie są obchodzone 14 lutego, kiedy w najlepsze może trwać karnawał i nikt nie myśli o stałych relacjach, ale 12 czerwca, który jest początkiem brazylijskiej zimy. Pamiętaj, ludzie na ulicy mogą wyjątkowo często chcieć się z tobą całować – nie ma w tym nic złego!” – tak tłumaczył mi zasady karnawału Rodrigo bądź Ricardo, sama już nie pamiętam, poznany w barze podczas mojego pierwszego wieczoru w Rio de Janeiro.

Myślałam, że znam kulturę brazylijską, ale rzeczywiście, mój brak obecności podczas poprzednich edycji karnawału skutkował nieznajomością wielu społecznych zasad.

Karnawał to czas, kiedy każdy może przez chwilę być kimś innym. Stojąc w kolejce do kasy w McDonaldzie widzimy baleriny, policjantów i policjantki, dzidziusie i inne przebrania. Impreza trwa od rana do nocy, ulice są zamknięte dla ruchu samochodowego, a otwarte dla blocos – ulicznych parad. Niektóre z nich rzeczywiście zaczynają imprezować od wczesnego poranka, tak jak Bloco das Poderosas sławnej piosenkarki Anitty, które przeszło ulicami centrum Rio de Janeiro o 8 rano.

Rzeczywiście, podczas karnawału panuje swoisty liberalizm, naprawdę można wszystko. Na dworcach rozstawiane są pojemniki z darmowymi prezerwatywami, przez uliczne parady trudno przejść nie będąc zaczepianym przez jakichś seksownych policjantów w przebraniu.

Trzeba również uzbroić się w cierpliwość – coś, co w Europie uważalibyśmy za cat calling i natarczywość, w Rio de Janeiro, zwłaszcza w okresie karnawału, jest zupełnie normalne (ja zawsze tłumaczyłam to sobie w ten sposób: to nie moje życie na co dzień i nie muszę mierzyć się z tym codziennie).

Po karnawale życie wraca do normy. Wszyscy w metrze siedzą grzecznie w swoich garniturach i ani mrugną o tym, co robili podczas karnawału, za jaką pszczółkę byli przebrani i ile alkoholu wypili.

Blocos de Rua, czyli parady na ulicy

Karnawał w Rio de Janeiro został zapoczątkowany na ulicy, dlatego rzeczywiście najlepsze imprezy odbywają się na ulicy właśnie. Plan przejścia blocos, czyli parad można znaleźć w Internecie (polecam sprawdzić i zaplanować wcześniej, ponieważ spontaniczność może kosztować, tak jak mnie kosztowała, przeoczeniem Bloco das Poderosas Anitty).

Należy pamiętać o tym, że wiele ulic jest zamkniętych, więc trudniej będzie się przemieszczać. I co jest bardzo, bardzo ważne – należy mieć ze sobą jak najmniej cennych rzeczy. Nawet uliczni sprzedawcy piwa w puszce ostrzegali nas, kiedy chciałyśmy sobie zrobić selfie: “Schowajcie ten telefon, lepiej nie pokazywać, co macie).

Sambodromo czy Blocos de Rua?

Oba! Bez względu na to, czy chcesz oglądać parady na Sambodromie czy występować z jakąś szkołą samby czy po prostu bawić się na ulicy – karnawał jest doświadczeniem wszystkich tych rzeczy.

karnawał w rio de janeiro

Muzyka karnawału 2018

Sambodrom to przede wszystkim samba, natomiast ulicami rządzi funk. Dlatego w playliście, którą tu załączam, można znaleźć więcej funku niż klasycznej samby – są to bowiem piosenki, które leciały w radiach kierowców Ubera wożących po mieście imprezowiczów podczas ulicznych parad karnawału 2018.

Kiedyś myślałam, że oglądanie parad na Sambodromie to zbyt turystyczna rozrywka dla mnie, w dodatku taka, na którą pewnie mnie nie stać.

karnawał w rio de janeiro

Bardzo się myliłam.

Karnawał w Rio de Janeiro podobał mi się pod każdym aspektem i z pewnością będę wybierać się do Rio de Janeiro w 2019 roku!

Tekst powstał we współpracy z Rainbow. Jeżeli chcesz zobaczyć karnawał na własne oczy, ale nie chcesz organizować podróży na własną rękę, możesz skorzystać z oferty Rainbow.